FİĞ YEM BİTKİLERİ TOHUMLARI


 

Adi Fiğ

 

En çok yetiştirilen fiğ türüdür. Ülkemizde tüm bölgelerde yetiştirilebilir. Tek yıllık baklagil yem bitkisidir. Yeşil ve kuru ot olarak yedirilebileceği gibi daneleri krıma yapılarak ta verilebilir. Hem otu hem daneleri oldukça besleyicidir. Yeşil otunda ortalama yüzde 23,9 ham protein bulunur. Danelerindeki protein oranı ise ortalama yüzde 20 nin üzerindedir.


Eksi 8 derecenin altındaki sıcaklıklarda donmaktadır. Bu yüzden kışı sert geçen yerlerde yazlık olarak, sıcak iklim bölgelerinde ise kışlık olarak yetiştirilmektedir. İç, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde erken İlkbaharda ekimi yapılır.


Su tutma kapasitesi iyi olan orta ve ağır topraklar adi fiğ tarımı için uygundur. Kumlu topraklar uygun değildir. Süzek, yeterli kireç ihtiva eden tınlı topraklar adi fiğ tarımı için en uygun topraklardır.


Sonbahar ekimi için tahılların hasadından sonra toprağın yüzlek olarak işlenmesi ve sonbaharda daha derin bir sürüm yapılması yeterlidir. İlkbahar ekimi için ise tarlanın sonbaharda işlenmesi, ilkbaharda da tırmık geçirilmesi yeterli olmaktadır. Ekim en iyi şekilde mibzerle yapılabilir. Dekara atılacak tohum miktarı ve sıra aralıkları ot veya tohum yetiştirme amacına göre değişir. Ot elde etmek için sulu şartlarda 15-20 cm, kıraç şartlarda 30-40 cm sıra arasıyla ekim yapılabilir. Tohum için yetiştirilecekse sulu şartlarda 30-35 cm, kıraçta 50-60 cm sıra arasıyla ekilebilir.


Mibzerle ekimde dekara 8-10 kg tohum kullanılır. Serpme ekimde 12-15 kg tohum kullanılır. Ekim derinliği 3-4 cm kadardır. Tohum elde etmek için tek başına ekilen fiğ, ot elde etmek için yetiştirilecekse çeşitli tahıllarla birlikte ekilebilir. Bu amaçla en fazla arpa ve yulaf kullanılır. Adi fiğ tarımında ekimle birlikte dekara 10 kg DAP (18-46) gübresi verilmesi uygundur.


Sulama imkanı olan yerlerde çiçek zamanına kadar bir iki defa sulanabilir. Yeşil ot elde etmek için yapılan yetiştiricilikte çiçeklenme döneminden alt kısımda baklalar oluşuncaya kadar geçen sürede biçilir. Kuru ot elde etmek için yapılan yetiştiricilikte ilk baklalar yetişince biçim yapılır. Dekardan 250-500 kg kuru ot alınabilir.


Tohum elde etmek için fiğin saplarında en alt fasulyeler tamamen olgunlaşınca biçilmelidir. Hasatta geç kalınırsa alt fasulyeler çatlar. Dekardan 100-200 kg tohum alınabilir.

 

Macar Fiğ

 

Macar Fiğ'in Önemi: Macar fiğinin(Vicia pannonica Crantz) kökeni Macaristan olup, Orta Avrupa, Tuna Ülkeleri ve Doğu Akdeniz Bölgesinin yerel bitkisidir. Macar fiği bugün İspanya'dan Ön Asya ve Kafkaslara kadar tüm Akdeniz bölgesinde aşağı Tuna ülkelerinden Orta Avrupa'ya kadar yayılmaktadır.


Ülkemizde yabani olarak bir çok çeşitleri her yerde yetişmekte olan bu fiğ ilk kültür formları Macaristan'dan alındığı için bu isim verilmiştir.


Yurdumuzun Doğu Anadolu'dan başka bölgelerinde kıştan önce ekilebileceği denenmiş olduğu için buralarda yerleşmesine ve gelişmesine çalışılmaktadır.


Macar fiğinin tohumları sert kabuklu olmadığı için çimlenme zorluğu yoktur. Meyveleri çabuk çatlamaz. Bundan dolayı hasatta tohum kaybı az olur. Oldukça erken çiçek açtığı için erken biçime gelir.

 

Elverişli olan iklim bölgelerinde, ot için alınan biçimden sonra tekrardan sürerek yetişir, çiçek açarak tohum verebilir. Tohum rengi koyu esmer, siyah veya mozaik renklidir. Çiçek rengi beyaz, beyazımsı, sarı veya menekşedir.

 

Toprak ve İklim İstekleri: Ağır-killi topraklar da dahil hemen her çeşit toprakta yetişebilir.Ancak derin, kalkerli ve verimli topraklarda daha yüksek verim alınır.Kumlu topraklar ise iyice gübrelenmedikçe fiğ tarımı için uygun değildir.
Macar fiği ısı anormal derecede sıfırın altına düşmediği müddetçe kış soğuklarından etkilenmez.Çok sert geçen kışlarda bile donmadan, zarar görmeden kalabilir.

 

Sonbahar ekimi için tahılların hasadından sonra toprağın yüzlek olarak işlenmesi ve sonbaharda daha derin bir sürüm yapılması yeterlidir.İlkbahar ekimi için ise, tarlanın sonbaharda işlenmesi, ilkbaharda da tırmık geçirilmesi yeterli olmaktadır.

 

Toğum Yatağı Hazırlanması, Ekim Zamanı ve Şekli:

-8 derecenin altındaki sıcaklıklarda donmaktadır. Bu yüzden kışı sert geçen yerlerde yazlık, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde erken ilkbaharda ekimi yapılır. Ekim derinliği 3-4 cm. kadardır.Kesinlikle fazla derine ekilmemelidir. Ekimler, mibzerle yaklaşık 20 cm. sıra aralığında yapılmalıdır. Mibzerle ekimde dekara 8-10 kg. tohum, serpme ekimde 12-15 kg. tohum kullanılır.Ekimden sonra tohum yatağının özellikle kabarık topraklarda merdane geçirilerek bastırılması faydalıdır.

 

Tohum elde etmek için tek başına, ot elde etmek içinse çeşitli tahıllarla (arpa,buğday,kışlık yulaf 5-6 kg./da.) birlikte ekilebilir. En büyük dezavantajı, çok fazla dallanmasından dolayı ince saplarının yatmasıdır. Yatmayı önlemek için de tahıllarla (arpa,buğday,yulaf veya çavdar) karıştırılarak ekilmesi faydalıdır.

 

Gübreleme ve Bakım:

Ekimle birlikte dekara14 kg diamonyum fosfat (18-46) verilmelidir. Macar fiği eğer tahıldan sonra ekiliyorsa tahılda yabancı ot mücadelesinin zamanında ve gereği kadar yapılması, Macar fiğinin yabancı ot problemini ortadan kaldırır. Şayet nadastan sonra Macar fiği ekiliyorsa ekimden önceki ilkbaharda yabancı otların gelişmemesi için zamanında anız bozma ve ikileme işlemlerinin yapılması gerekmektedir. Ekimden sonra İlkbaharda çıkan yabancı otların mücadelesinde pursuit veya raptor gibi gibi yabancı ot ilaçları dar yapraklı yabancı otlara karşı kullanılabilir. Böylece hayvanların yiyemeyeceği yabancı otların topraktan gereksiz yere yetiştirmek istediğimiz Macar fiğinin su ve besin maddelerini sömürmesi önlenmiş olur.

 

Hasat ve Harman:

Macar fiğinde olgunlaşma dönemi erken başlamaktadır. İlkbaharda erken gelişmesi; erken tohum olgunluğu ve erken çiçek açması, Macar fiğinin üstün bir özelliği ve tercih nedeni olmaktadır. Ayrıca bu özellikler, Macar fiği tarımında tohum veriminin yüksek ve güvenceli oluşunu sağlamaktadır. Öte yandan bu bitkinin meyve çatlatmama özelliğinin de bulunması iyi bir özelliktir. Bu özelliklerinden dolayı, tohum kaybı az olduğundan tohum üretimi kolaydır.

 

Tohum için yetiştirildiğinde alt baklaları esmerleşince biçilip kurutulur, sonra harman yapılır.
Elde edilen tohumların iyice kurutulmadan ambara konması doğru değildir.
Macar fiği ot almak için çiçeklenme başlangıcında biçilmelidir. Biçilen ot kurutularak veya silolanarak (silaj yapılarak) saklanır. Tek olarak kıraçta verdiği yeşil ot miktarı dekara 800-1500 kg'dır. Gerek yeşil ve gerekse kuru ot olarak hayvanlar severek yemektedir. Tohum verimi ise dekara 80-100 kg'dır.

 

Yabancı Ot Mücadelesi:

Ot üretimi için yapılan ekimlerde herhangi bir bakıma gerek yoktur.Tohum üretiminde ise, yabancı ot mücadelesi yapmak amacıyla sıraya ekim uygundur.